Integriteit: regels of geweten?

In een van mijn vorige blogs maakte ik melding van een themabijeenkomst over integriteit die op 12 april zou gaan plaatsvinden. Inmiddels is de bijeenkomst al lang en breed achter de rug, maar mijn denken over integriteit nog niet.

De themabijeenkomst werd deskundig geleid door Ronald Jeurissen van Nyenrode Business Universiteit. Wat me vooral aansprak in zijn inleiding, is dat hij twee soorten ethiek onderscheidt: beginsel-ethiek en gevolgen-ethiek. Bij beginselethiek wordt het handelen bepaald door geldende morele regels (bijvoorbeeld wet, norm, gedragscode), ongeacht de gevolgen. Wie handelt volgens de gevolgen-ethiek laat zich leiden door de gevolgen van die handeling.

Ik ben niet zo goed in het onthouden van dit soort termen en hun betekenis, dus verzin ik vaak ezelsbruggetjes of voorbeelden. Dat heb ik hierbij ook gedaan. Beginsel – ethiek: Liegen mag nooit; Gevolgen-ethiek: Een leugentje om bestwil.

Ronald Jeurissen gaf ons vervolgens een vuistregel voor integer handelen: Houd je aan het morele beginsel (beginsel-ethiek), tenzij de gevolgen overweldigend zijn. Klinkt goed, maar in de praktijk nog best lastig toepasbaar. Want wat is overweldigend en voor wie? Voor jezelf, voor anderen?

Vorige maand is een nieuwe handreiking Integriteit politieke ambtsdragers. Zou die handreiking helpen? Met andere woorden, kun je integriteit afspreken? Mijn antwoord: deels, voor zover het om tastbare feiten of gedrag gaat.

Maar daar zit nou juist de crux, want veel wat met integriteit te maken heeft, is niet waarneembaar, maar speelt zich in de hoofden, of zo u wilt, het geweten van mensen af. En half integer is volgens mij net zoiets als een beetje zwanger.