De toekomst van GroenLinks

Een nieuwe fase is aangebroken voor GroenLinks. Boegbeeld Femke Halsema heeft de politieke arena verlaten, Jolande Sap heeft het leiderschap overgenomen. Waar komt GroenLinks vandaan en waar moet het heen?

Slechts acht jaar oud was de partij toen Halsema de nieuwe leider werd. Nu ze vertrekt is de partij jongvolwassen; twintig jaar. De roerige puberjaren zijn achter de rug. De –soms botsende- invloeden van de vier voorouders (PPR, PSP, CPN en EVP) en de onvermijdelijke meervoudige persoonlijkheid die daaruit voortvloeide, heeft geleidelijk plaats gemaakt voor een eigen vernieuwde vrijzinnige identiteit.

Met Halsema als politiek leider is GroenLinks er in geslaagd om de oppositiementaliteit, het geitenwollensokken-imago, en het dominerende oud-links dogmatisme, te vervangen door een scherpe, slimme en elegante sociaalgroene politiek. Haar indrukwekkend goed voorbereide vertrek is een mooie illustratie ervan.

Halsema heeft GroenLinks klaargestoomd om een partij te zijn dat niet terugkijkt maar vooruit. Dat niet vasthoudt aan vastgeroeste verouderde reflexen, maar open zoekt naar moderne oplossingen voor moderne problemen. Een volwassen partij dat het niet meer nodig heeft om zich tegen anderen af te zetten om zichzelf te zijn, maar op eigen kracht sterk staat.

Aan de horizon zie ik geen fundamentele koerswijziging verrijzen. Sap mag wel een ander inhoudelijke focus hebben dan Halsema: sociaal-economisch, de wijze waarop ze dat insteekt is zonder twijfel een sociaal liberale. AOW verhogen, WW-verkorten, Sap verdedigt het met passie. De sociaal klassieke stroming gruwelt ervan. Net als dat groen niet automatisch links is -neem de Partij voor de Dieren als voorbeeld- is een sociaal economische focus niet per se een stap richting de bekende en traditionele sociaal klassieke aanpak.

Geen ideologische koerswijziging in zicht dus. Maar de aankomende wijziging van focus sluit wel naadloos aan bij wat nu nodig is. Rutte I en de aangekondigde bezuinigingen treffen vooral de meest kwetsbaren. GroenLinks heeft niet alleen een inhoudelijke alternatief paraat, Jolande Sap kan als geen ander dat verhaal overbrengen.

Een nieuw focus voor Sap zou moeten worden om de oude reflexen voorgoed te verbannen naar het land van ooit. Want onder grote druk, zoals in debatten met Wilders is gebleken, steken deze, de bekende verontwaardiging, ineens de kop op. Afstand is de enige uitweg, weg van de verontwaardiging.

Het integratiedebat is momenteel net een loopgravenoorlog. Emotie overheerst, openheid, redelijkheid en realisme zijn nergens te bekennen. Dat geldt voor alle partijen en alle posities, dat geldt ook voor GroenLinks. Het gevaar te stappen in een val van morele verontwaardiging is continu aanwezig. Ik hoop dat Sap de juiste afstand weet te vinden. Als econome en financieel woordvoerder heeft ze haar profiel mee, ergens in de econome moet voldoende zakelijkheid schuilen . Bovendien helpt het dat ze een nieuwe hoofdrolspeler is. Het is eenvoudig, vernieuwing schept ruimte voor verandering. Grijp die kans.

Femke Halsema was de vrouw van de nieuwe identiteit. Voor haar opvolger is de grootste uitdaging om een antwoord te formuleren op de identiteitscrisis en angst die de afgelopen jaren als een grijze wolk over ons land is getrokken. Aan Jolande Sap de eer om te focussen op het heden. Reflectie is cruciaal als contragewicht om de neiging tot paniekerige reacties te kunnen beteugelen. Accepteren dat het GroenLinks -evenals de andere linkse progressieve partijen- ontbreekt aan een effectief antwoord op de angstpolitiek dat nu domineert, is voorwaarde nummer 1.

Met de intrede van populisten als Pim Fortuyn en Geert Wilders is het politiek spel voorgoed veranderd, de regels van de polderpolitiek gaan niet meer op. Elk politicus die denkt Wilders te kunnen ontmaskeren en daarmee het probleem uit de weg te hebben geruimd is naïef bezig.

Wilders is niet het probleem. De tijdsgeest vraagt om nieuwe oplossingen. Burgers stemmen op de PVV, niet omdat ze onnozel zijn, maar omdat ze zich niet herkennen in de volksvertegenwoordigers. Want deze ruziën alleen maar onderling. De enige manier om Wilders effectief van repliek te dienen is via de kiezers: Praat tegen de mensen thuis, niet tegen hem. Een simpele succesformule waar hij zelf gebruikt van maakt.

De progressief liberale partijen moeten dus een beter inhoudelijk antwoord formuleren. Een echt electoraal alternatief is mogelijk als de progressieve partijen de krachten bundelen. Na de monsterzege van rechts was dat mijn belangrijkste conclusie. Dat Halsema eenzelfde oproep deed bij het twintigjarig bestaan van GroenLinks eind november was voor mij een bevestiging dat de moed aanwezig is om te doen wat nodig is in grillige tijden: perspectief bieden.

Dat kiezers van GroenLinks en D66 oproepen tot fuseren is het bewijs dat de behoefte bestaat. Gelukkig heeft Sap al laten weten die lijn voort te zetten, en zoals ze daarbij terecht opmerkte: het is wel een meerjarenproject. De fragiele pogingen van GroenLinks en PvdA, om voorzichtig samen in een bootje te stappen op weg naar de Provinciale verkiezingen, vind ik spannend. Kijken wat er de komende tijd werkelijk van overeind blijft.

Wat karakteristiek is voor Sap, en haar van haar voorganger onderscheidt, is hoe ze is opgegroeid. Opgroeien met alcoholisme heeft van haar een vechter gemaakt. Voor Sap is praten over onvrije situaties en het belang van kansen niet slechts een mentale exercitie maar een bekende realiteit. Aan Sap, gewapend met haar eigen verleden, om de strijd aan te gaan met het imago van GroenLinks als elitair wereldvreemde partij en kiezers uit te leggen wat vrijheid te maken heeft met hun dagelijkse leven, hun problemen, en de inhoud van hun portemonnee. Als Sap haar Venlos achtergrond dicht bij zich weet te houden zal het GroenLinks dichter bij een groep kiezers brengen waar de partij nu nog ver van staat. Als ze dat chique genoeg doet boort ze een nieuwe groep aan zonder de huidige kiezers te verliezen.

De drie belangrijkste missies voor Sap de komende tijd zullen zijn: ‘controle krijgen’ op Wilders en het integratievraagstuk, verder werken aan een nieuw progressief alternatief en haar unique selling point gebruiken om nieuwe kiezers aan te spreken. Als ze dat voor elkaar weet te krijgen dan doet ze de erfenis van Halsema recht aan en verwerft ze voor zichzelf de plek die ze verdiend.